Czym jest uzależnienie od ekranów i jak je rozpoznać

Uzależnienie od ekranów to wzorzec korzystania z telefonu, gier oraz Internetu, który w znaczący sposób zakłóca codzienne funkcjonowanie dziecka: jego relacje z bliskimi, naukę, sen, zdrowie psychiczne, a nawet fizyczne. W badaniach określane jest jako PUI (Problematic Use of Internet), czyli „problematyczne użytkowanie Internetu”.

Diagnoza:

Aby je zdiagnozować, konieczne jest występowanie określonych zachowań przez co najmniej 3 miesiące:

1. Utrata kontroli

• trudność w zarządzaniu (i ograniczeniu) czasu spędzanego online,
• nieudane próby zaprzestania korzystania,
• korzystanie dłużej, niż pierwotnie zaplanowano.

2. Dominacja i odczuwanie przymusu

• narastająca potrzeba bycia stale „online”,
• obsesyjne myślenie o korzystaniu (z Internetu, gry, urządzenia),
• aktywność w sieci staje się najważniejszą czynnością, której podporządkowane są codzienne działania.

3. Ucieczka i regulowanie emocji

• korzystanie z Internetu w celu łagodzenia emocji i stanów (stresu, nudy, smutku, poczucia odrzucenia),
• używanie urządzeń jako głównej strategii radzenia sobie z trudnościami codziennego życia,
• szybki i gwałtowny spadek nastroju przy braku dostępu do Internetu (urządzenia).

4. Negatywne konsekwencje i kontynuacja użytkowania mimo szkód

• zaniedbywanie nauki, snu, obowiązków codziennych, higieny osobistej, zdrowia,
• wycofanie się (lub znaczne ograniczenie) relacji rodzinnych i koleżeńskich,
• liczne konflikty o czas ekranowy,
• pogorszenie samopoczucia i samooceny.

Co pokazują badania?

Raporty z badań polskich i światowych wskazują, że problem narasta wraz z wiekiem:

• u ponad 45% uczniów klas siódmych korzystanie z sieci prowadzi do zaniedbywania obowiązków,
• 50% odczuwa niepokój, gdy nie może być „online”,
• w szkołach ponadpodstawowych wskaźniki te są jeszcze wyższe – dla nastolatków korzystanie z Internetu staje się domyślnym sposobem radzenia sobie ze stresem i nudą,
• rośnie także odsetek młodzieży korzystającej z mediów bez konkretnego celu (61%),
• 42% ma poczucie zmarnowanego czasu po dłuższym użytkowaniu (scrollowaniu).

Nie tylko zagrożenie

Nowe media nie są wyłącznie szkodliwe – ich wpływ zależy od motywów i sposobu używania. Jednak w przypadku dzieci z obniżonym poczuciem dobrostanu psychicznego to właśnie Internet może stać się formą ucieczki od problemów i zwiększać ryzyko uzależnienia.

Dlaczego reakcja dorosłych jest kluczowa?

Wczesna edukacja dorosłych może pomóc przerwać rozwijający się szkodliwy nawyk i odbudować zdrową równowagę pomiędzy światem „on” i „off” line.