Jak domu i rodzina mogą wspierać dziecko w bezpiecznym używaniu ekranów

Ekrany mogą oddziaływać na rozwój dziecka na długo przed tym, zanim samo zacznie z nich korzystać. Wpływ ten pojawia się właściwie od pierwszych dni życia. Gdy rodzice używają telefonów podczas opieki nad niemowlęciem, obniża to ich uważność i zdolność do szybkiego rozpoznawania stanów oraz potrzeb dziecka. W efekcie dorosły reaguje na sygnały dopiero wtedy, gdy dyskomfort dziecka jest już silny. Nadmierne korzystanie z ekranów skraca też realny czas, jaki rodzic poświęca dziecku, co w dłuższej perspektywie może wpływać na kształtujący się obraz własnej wartości — dziecko może odbierać, że nie jest wystarczająco ważne, by otrzymać pełną uwagę dorosłego. Zjawisko ignorowania dziecka na rzecz telefonu określane jest jako phubbing. Specjaliści rekomendują, by rodzice najmłodszych dzieci całkowicie odkładali urządzenia wtedy, gdy są z dzieckiem w bezpośrednim kontakcie.

Dom i najbliższa rodzina odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu dziecku bezpieczeństwa online. Dzieci uczą się przez obserwację, dlatego sposób, w jaki dorośli korzystają z technologii, staje się dla nich naturalnym wzorem. Intensywne korzystanie z ekranów przez dorosłych nadaje technologii wysoką rangę w życiu rodziny i silnie kształtuje przyszłe nawyki dziecka. Dlatego w każdym domu warto wprowadzić zasady ekranowe obowiązujące wszystkich domowników – dostosowane do wieku i potrzeb.

Małe dzieci, co najmniej do 3. roku życia, a najlepiej do 5–6 lat, nie powinny mieć dostępu do urządzeń ekranowych. W tym okresie rozwój mózgu wymaga przede wszystkim bliskości, kontaktu z dorosłym, ruchu i swobodnej zabawy, a nie bodźców generowanych przez ekrany. Gdy dostęp do ekranów zaczyna się pojawiać, rodzice powinni aktywnie towarzyszyć dziecku: tłumaczyć treści, dobierać bezpieczne materiały i ograniczać ryzyka.

Wprowadzanie dziecka w świat technologii powinno być stopniowe i świadome. Zanim dziecko zacznie samodzielnie korzystać z internetu, ważna jest edukacja dotycząca krytycznego myślenia, zasad komunikacji online, rozpoznawania treści szkodliwych oraz sygnałów ostrzegawczych w kontaktach z innymi użytkownikami. Równie istotny jest staranny dobór treści — gier, aplikacji i materiałów wideo — odpowiednich do wieku i etapu rozwoju dziecka.

Do 12–13 lat dzieci nie powinny mieć własnego smartfona, a później ich kontakt z internetem powinien być stopniowy i wspierany przez narzędzia ochrony rodzicielskiej. Szczególnej ostrożności wymagają media społecznościowe, takie jak TikTok, Instagram czy Snapchat, które niosą ze sobą szerokie spektrum zagrożeń: kontakt z nieodpowiednimi treściami, manipulacją, presją rówieśniczą, cyberprzemocą czy próbami wykorzystania.

Ważne są także ogólne zasady higieny cyfrowej: brak ekranów przed snem i przy posiłkach, limity czasu oraz stały zestaw aktywności offline. Takie reguły pomagają porządkować codzienne funkcjonowanie rodziny, wzmacniają poczucie bezpieczeństwa dziecka i chronią przed sytuacjami, w których ekran staje się odpowiedzią na nudę, napięcie czy przeciążenie emocjonalne. Pomocny w ustalaniu reguł będzie m.in. katalog Domowych Zasad Ekranowych Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, który wspiera rodziny w budowaniu bezpiecznego i zdrowego środowiska cyfrowego.

📵 Bez ekranów do 3 roku życia, a najlepiej do 6
📱 Bez smartfona do 12 roku życia
🔞 Bez serwisów społecznościowych do 15 roku życia