Jak korzystanie w ekranów (telefony, gry, AI) wpływa na psychikę i naukę

Smartfony, gry online, aplikacje i narzędzia oparte na AI stały się dla młodych ludzi codziennością. Ich wpływ nie jest jednoznaczny – korzystanie z szeroko rozumianych ekranów może zarówno wspierać rozwój, jak i zaburzać funkcjonowanie psychiczne oraz uczenie się. Kluczowe znaczenie ma więc sposób korzystania, a nie sama technologia. Badania wskazują na kilka kluczowych mechanizmów i związanych z nimi obszarów ryzyka.

1. Sen i rytm biologiczny (dobowy)

Wydłużony czas spędzany przed ekranami wiąże się z gorszą jakością snu, trudnościami z zasypianiem, krótszym i mniej efektywnym snem oraz większą sennością w ciągu dnia.

Badania przeprowadzone w Norwegii w 2025 r. pokazały, że częste używanie nowych mediów przez nastolatki przed zaśnięciem znacząco zaburza sen i rytm dobowy funkcjonowania, co bezpośrednio przekłada się na ich efektywność w szkole.

Z kolei prace naukowe dotyczące dzieci w wieku przedszkolnym dowodzą, że wczesna i intensywna ekspozycja na urządzenia ekranowe wiąże się z gorszym rozwojem językowym i poznawczym.

2. Funkcje poznawcze

Nadmierny czas ekranowy, intensywność użytkowania, a także wielozadaniowość mediów cyfrowych mogą prowadzić do pogorszenia się zdolności uwagi, pamięci roboczej, planowania oraz regulacji impulsów.

Dzieci, które spędzały ponad 3 godziny dziennie przed urządzeniami ekranowymi, osiągały dużo gorsze wyniki w testach mierzących funkcje poznawcze niż ich rówieśnicy poświęcający na tę aktywność mniej czasu.

Ekranizacja czasu wolnego często „wypiera” aktywności realnie stymulujące rozwój – aktywność ruchową, kontakty społeczne, kreatywność – co negatywnie wpływa na rozwój w ujęciu wielowymiarowym.

3. Zdrowie psychiczne

Coraz więcej badań wskazuje na silny związek pomiędzy intensywnym (i długotrwałym) korzystaniem z mediów społecznościowych a rozwinięciem się chorób i zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, obniżona samoocena czy zaburzenia nastroju.
Nadmierne użytkowanie ekranów sprzyja:

• poczuciu osamotnienia,
• doświadczaniu presji społecznej,
• porównywaniu się do innych osób,
• nasileniu stresu i niepokoju.

Zjawiska te są szczególnie silne, gdy dziecko używa mediów w poszukiwaniu akceptacji albo jako sposobu unikania konfrontacji z realnymi problemami.

4. Regulacja emocji i kontrola zachowań

Według najnowszych danych użytkowanie ekranów – zwłaszcza intensywne lub kompulsywne – może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem:

• problemów z impulsywnością,
• zaburzeń hiperkinetycznych,
• trudności z samoregulacją emocjonalną,
• obniżonej motywacji.

Jest to szczególnie istotne, ponieważ zaburzenia uwagi i regulacji afektywnej znacząco utrudniają uczenie się, kontakty społeczne oraz adekwatny do potencjału rozwój.

Co trzeci uczeń ZAWSZE zaczyna korzystać z Internetu, gdy jest przygnębiony.

Co piąty uczeń siódmej klasy szkoły podstawowej oraz co trzeci uczeń trzeciej klasy szkoły ponadpodstawowej korzysta z Internetu, aby „uciec od swoich zmartwień”.

Pamiętajmy jednak, że kontekst, sposób korzystania oraz intencje mają największe znaczenie. „Ekrany” używane w edukacji, twórczości, w połączeniu z aktywnością fizyczną i uważnym wsparciem dorosłych mogą mieć pozytywny wpływ na funkcjonowanie oraz rozwój dzieci i młodzieży.